CHUYỆN TÌNH H O A T R I N H NỮ
Trương Đức Tuấn
Có những mối tình bắt đầu từ đôi mắt, bắt đầu từ nụ cười e ấp từ thủa ban đầu…
Chuyện tình của Trần Trọng cùng Hoài Thương chớm nở từ những cánh thư bươm bướm đính trong hộc bàn.
Trước giờ tan trường, Trần Trọng lớp 12D1 kín đáo cài trong hộc bàn lá thư: Ai ngồi đây? Xin cho biết tên, mình kết bạn với nhau nghe!
Ký tên: Mây Lang Thang
Đầu giờ học buổi chiều, Hoài Thương nữ sinh lớp 11C2 [3] sau khi cất cặp vào hộc bàn phát hiện lá thư kết bạn ngộ nghĩnh … em mỉm cười tìm ý để hồi đáp lại chàng Mây Lang Thang:
– Hỏi chi bến nước cây làng
Bên con bèo dạt, bên làn mây bay…?
Ký tên: Hoa Trinh Nữ.
…Niềm vui những ngày đến trường hai buổi sáng chiều của Trần Trọng cùng Hoài Thương bây giờ không chỉ có sách vở, bạn bè còn thêm những cánh thư bươm bướm trong hộc bàn, tình bạn lớn dần với sắc hồng lãng đãng nhớ thương:
– Trần gian thiếu nắng u buồn
Anh là Mây trắng chẳng buồn bay qua
Gặp em Trinh Nữ mượt mà
Mây bỗng hóa nắng,la đà theo em…
(Mây Lang Thang)
Tình bạn qua những lá thư sáng chiểu chớm nở những thi hứng ngây ngô vụng dại …
– E ấp bên đường một nhành hoa
Sắc tím mong manh tựa nhạt nhòa
Lá xanh e ấp bờ mi khép
Lặng lẽ đứng chờ ai đó qua…
(Hoa Trinh Nữ)
. . . Trước mắt Trọng là kỳ thi vào Đại học Y khoa – Huế.
Còn Hoải Thương là lớp 12, chuẩn bị thi vào khoa Toán Đại học Sư phạm- Huế. Cả hai điều muốn giữ tình bạn, không đi quá xa, dành thời gian trau dồi tri thức đạt nguyện vọng vào đời, đôi bạn thầm giao ước:
“Hãy là hoa, xin hãy khoan là trái
Hoa nồng hương mà trái lắm khi chua”
(Nữ thi sĩ Tôn Nữ Thu Hồng)
Câu thơ hơn 80 năm trước, các thế hệ học trò Huế chuyền nhau chép trong sổ tay, tư tưởng triết lý không bóng bẩy, nhưng rất dễ đi vào lòng người bởi cái chân chất hợp với tuổi học trò.
…Ngày Trần Trọng đậu đại học Y khoa, đôi bạn ngập tràn niềm vui, tình bạn sang trang ngọt lành như trái chín trên cành …
– Bên anh riêng một bóng chiều
Chờ ai, ai đợi, lời yêu ngọt lành!
…Năm sau, niềm vui nhân đôi lúc đến lượt Hoài Thương đậu vào khoa Toán Đại học Sư phạm.
Đôi bạn hẹn ước, Trọng thì thầm tâm sự:
– Anh cố gắng học để sau này trở thành bác sĩ chữa lành cho những trái tim đau!
Hoài Thương mỉm cười lặng lẽ:
– Em mong trái tim mình đủ khoẻ để được yêu anh trọn đời!
…Những ngày yêu thương hạnh phúc bên nhau, đôi bạn đến thăm gia đình đôi bên, thật là trùng hợp kỳ lạ: người cha của đôi bạn đều là tử sĩ đã nằm xuống qua chinh chiến… cả hai đều còn lại người mẹ, và cả hai đều là người con duy nhất của gia đình!
Hai người mẹ vui sướng kể từ đây có thêm một đứa con, có thêm người con ân cần chăm sóc hai người mẹ ở tuổi xế chiều!
Trước khi nhập học, Hoài Thương cùng các bạn bước vào buổi khám sức khoẻ … Cánh cửa hy vọng mới mở ra, cánh cửa điều kiện sức khoẻ tốt đóng sầm lại: Kết quả kiểm tra sức khoẻ Hoài Thương không đạt do phát hiện em bị bệnh Tim bẩm sinh .
Nhìn kết quả Hoài Thương lo sợ, giấy báo nhập học vẫn còn trên tay nhưng đang rã rời như những cánh phượng úa tàn ủ rũ rụng xuống sân trường…
Nghĩ đến hai người mẹ cùng Trọng, em gạt nước mắt, mĩm cười thầm nhủ lòng: khi một cánh cửa đóng lại, sẽ còn những cánh cửa khác mở ra trên nẻo vào đời .
Em giấu kín nổi buồn, trở về kiếm việc làm lo cho hai mẹ đôi bên, lo cho Trọng thực hiện ước mơ, sau là lo cho mình…
… Hoài Thương từ những khung thêu ở Huế, em vô Sài Gòn học nghề, làm việc ở xưởng may Kimono Nhật Bản .
Công việc ban ngày bận rộn che lấp nỗi nhớ thương về hai người mẹ, về người yêu … Đêm về là những lo nghĩ nhớ nhung người thương, lo cho những gánh nặng thân gái xa nhà: đi lại xa xưởng, kẹt xe, ngập nước mưa làm ảnh hưởng giờ công, ngày công… tiền nhà trọ, tiền xăng xe đi lại, tiền mớ rau con cá … giữa Sài Gòn đắt đỏ. Thu nhập tuy cao hơn ở quê nhà, nhưng những khoảng chi phí không tên làm tiền dành dụm gởi về quê ngày càng ít lại!
… nghĩ đến điều này, Hoài Thương chợt nhớ đến nữ trợ lý kiêm quản lý xưởng Kimono là Takahashi: tại sao không đề xuất thành lập ở Huế thêm một xưởng may Kimono, khi hiện tại có trên 20 công nhân thuần thục kỹ thuật Kimono người gốc Huế tại xưởng, sẽ trở về đào tạo thêm nhiều công nhân tại Huế.
Với thu nhập như vậy, sẽ giúp công nhân tiết kiệm rất nhiều chi phí hơn ở Sài Gòn, có tích lũy lo cho cuộc sống gia đình, phấn khởi làm việc tăng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Phát kiến này làm Hoài Thương sung sướng thao thức khó ngủ. Sáng kiến này cũng được các đồng nghiệp Kimono đồng hương ủng hộ, đệ trình lên ban quản lý người Nhật lắng nghe cùng hướng đầu tư thêm xưởng mới về Huế!
Một lần trên đường phố Sài Gòn, Hoài Thương vô tình gặp Vũ Tài – người bạn học cùng lớp Trần Trọng, anh vui mừng mời Thương vào quán cà phê ôn kỷ niệm thời chung trường… Sau lời thăm hỏi sức khỏe, việc làm… Tài kể chuyện ngày trước vô tình biết được hộp thư bươm bướm, nhiều lần Tài cố ý về trễ, đến sớm … lén đọc những cánh thư xanh … Từ tò mò, đến cuốn hút kỳ lạ, Tài biết được Hoa Trinh Nữ là Hoài Thương… Tài thầm lặng thương nhớ từ gương mặt hồn nhiên, ánh mắt trong veo ngây thơ, dáng vẻ e ấp, dịu dàng, mái tóc dài đen mượt thắm vẻ hương đồng gió nội của em tự bao giờ …
Nhớ những lúc theo sau lưng Hoài Thương xa xa trên đường đến trường, nhìn suối tóc đen mượt đến xao lòng, chàng muốn bày tỏ mà không thốt nên lời:
– Tóc đến lưng vừa chừng em bối …
Để chi dài … bối rối dạ anh!
(ca dao)
Chưa tới một giờ bên tách cà phê cùng Thương, đây là cơ hội vàng cho anh giải bày nỗi lòng tương tư, nối kết tình cảm chôn chặt trong lòng nhiều năm qua!
Hoài Thương khó chịu vì màn tỏ tình bất ngờ, lấy cớ bận việc chào từ biệt Vũ Tài, em ra khỏi quán về nhà mà không biết Tài theo sau để biết nơi ở trọ…
Sau đó là những lần đến thăm Hoài Thương với những món quà xà phòng Camay, dầu gội Pantene, sữa tắm Dove… em tìm mọi cách từ chối…
Tài thổ lộ với thu nhập từ buôn trầm và nghề phân kim vàng bạc anh đủ sức lo cho Thương một cuộc sống sung túc, an nhàn, không phải làm công nhân sáng đi làm hít khói bụi, chiều về kẹt xe, ngập nước vất vả…
Hoài Thương khéo léo khước từ, báo cho Tài biết: Tình yêu giữa Trần Trọng cùng Hoài Thương sắp cập bến bờ Hạnh phúc! Cảm ơn sự quan tâm của Tài…
Sau đó là những chuyến thăm không hẹn trước, có lúc Tài say rượu bước đi loạng choạng ngoài cổng nhà trọ, tay cầm chai rượu vừa đi vừa lè nhè:
– Hoài Thương em yêu ơi! Say rượu còn có lúc tỉnh, còn say em chẳng biết lúc nào tỉnh…
Hoài Thương sợ quá, phải trốn vào phòng tắm, Tài bước vào phòng trọ… bạn cùng phòng đành nói dối Thương đi Long An thăm bà con…
Tài ngồi bệt xuống đất nốc rượu, nửa say nửa tỉnh:
– Say men rượu tuy cay mà ngọt, say men tình tuy ngọt mà cay… Say men rượu ngày mai sẽ tỉnh, say men tình bất tỉnh thiên thu…
……..
Sau những phiền phức chán ngán, Hoài Thương cùng các bạn chuyển nơi ở trọ.
***
VÀO ĐỜI
Tin vui cho Hoài Thương cùng nhóm thợ may Kimono xa quê: Xưởng may Kimono tại Huế đi vào vận hành sản xuất, trước đó những người thợ tay nghề giỏi được về Huế đào tạo chuyên môn cho thợ học việc.
Thương được vào nhóm chuyên gia phụ trách từ đào tạo đến giám sát kỹ thuật may Kimono: đào tạo người thợ thuần thục kỹ thuật may áo Kimono gồm 8 mảnh vải cơ bản: hai thân trước, hai thân sau, hai tay áo và hai dải cổ. Thợ may cắt vải theo đường thẳng, khâu ráp lại bằng tay. Áo không có khuy. Người mặc dùng đai thắt lưng Obi để cố định.
Người thợ thấu hiểu: Kimono mang đậm ý nghĩa văn hóa của Nhật Bản: Thể hiện đẳng cấp và tuổi tác,Tinh thần gắn kết với thiên nhiên, tinh thần “Wa” (Hòa hợp), Lối sống khiêm nhường: Kiểu dáng áo giấu đường cong cơ thể, thể hiện sự kín đáo và thanh lịch.
Áo kimono Nhật Bản bắt nguồn từ cố đô Kyoto, nay được thiếu nữ Cố đô Huế may như một sự giao lưu quốc phục, gởi hồn thơ thấm vào tấm áo theo từng đường kim, mũi chỉ…
Công việc mới cùng trách nhiệm lớn, thu nhập tốt hơn, tạo điều kiện phát huy năng lực đúng khả năng. Hoài Thương rất vui được chăm sóc hai người mẹ tốt hơn, làm việc gần gia đình, gần Trần Trọng yêu thương…
Đôi bạn hạnh phúc dạt dào, chuẩn bị cho ngày Trọng tốt nghiệp lên đường thực hiện Lời thề Hippocrates.
***
TÂY NGUYÊN THỬ THÁCH – THUỶ CHUNG – TRƯỞNG THÀNH
Trọng tốt nghiệp bác sĩ đa khoa, được phân nhiệm lên Tây Nguyên.
Đầu thập niên 1980’s, chủ trương đào tạo bác sĩ đa khoa đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh ở miền núi và nông thôn. Chương trình đào tạo bác sĩ đa khoa được học đủ chuyên ngành: Nội khoa, Ngoại khoa, Sản phụ khoa, Nhi khoa, Tai Mũi Họng, Thần kinh, Tim mạch, Dược khoa, Y tế dự phòng… Khối lượng kiến thức rất lớn, hiểu biết toàn diện nhưng tính chuyên sâu – chuyên ngành bị hạn chế, khả năng khám lâm sàng xác định các bệnh chuyên ngành thiếu chuẩn xác. Kèm thêm những khó khăn thiếu thuốc, dụng cụ kỹ thuật y tế… nên nhiều ca bệnh tương đối khó, chỉ sơ cứu rồi chuyển lên tuyến trên. Điều kiện giao thông ở miền núi, nông thôn ảnh hưởng nhiều đến cấp cứu, chuyển tuyến… nên xảy ra nhiều mất mát đáng tiếc ngoài khả năng.
Trước những thực tiễn cần thay đổi, ngoài một số bác sĩ đa khoa về tuyến huyện, xã; đáp ứng yêu cầu khám tổng quát, số bác sĩ đa khoa còn lại về các chuyên khoa, Trọng về Khoa Ngoại (phẫu thuật), đồng nghiệp truyền kinh nghiệm cho nhau, tự học – tự đào tạo, hướng tới chuyên sâu Ngoại tim mạch trong chương trình nâng cao sau đại học.
Một đêm Phun-rô[1] đột nhập vào Khoa Ngoại của bệnh viện, bắt cóc Trần Trọng cùng bác sĩ gây mê – hồi sức Phương Dung, họ chọn lọc lấy đi nhiều thiết bị phẫu thuật, thuốc, bông băng…
Họ áp giải Trọng cùng đồng nghiệp đi xuyên đêm, đi xuyên rừng, đến chiều tối cả hai bị đưa tới mật khu của Phun-rô. Sau chừng 3 giờ nghỉ ngơi, ăn uống, phục hồi sức khoẻ, anh cùng đồng nghiệp được giao nhiệm vụ phẫu thuật gấp cứu sống chỉ huy cao cấp Phun-rô bị thương nặng do một đầu đạn súng phóng lựu M79 chưa nổ găm sâu vào hốc mắt phải.
Thương binh đang hôn mê, được truyền dịch, nằm trong phòng giải phẫu dã chiến, đầy đủ áo giáp cho bệnh nhân cùng ê kíp phẫu thuật.
Trong phòng ngoài những thiết bị giải phẫu lấy từ khoa Ngoại, còn nhiều túi giải phẫu M5 của quân y VNCH, đèn chiếu sáng chế từ pin máy truyền tin PRC25 … Tất gần như đầy đủ … nhưng Trọng vẫn thấy thiếu nhiều nhất là hiểu biết về tính năng, khả năng đầu đạn phát nổ lúc đang giải phẫu, sẽ lấy đi tính mạng bệnh nhân cùng ê kíp mổ.
Trọng xin ca mổ được dời lại một buổi để anh được gặp những người lính Phun-rô xạ thủ M79 tìm hiểu tính năng của súng đạn M79, cách phòng tránh đầu đạn phát nổ lúc đang mổ.
ĐỐI MẶT TỬ THẨN
Bác sĩ Trọng gặp các xạ thủ M79 của Phun-rô tìm hiểu kỹ tính năng vũ khí M79, nắm rõ cơ chế phát nổ của đầu đạn sau khi chạm mục tiêu nhằm khống chế kích nổ trong lúc mổ là yêu cầu trên hết bảo vệ tính mạng thương binh cùng ê kíp mổ.
Khí tài M79 được Phun-rô trang bị từ những năm 1960s, 1970s… nhiều nhất là trong sự kiện quân VNCH thất thủ bỏ Tây Nguyên tháng 3 – 1975, họ thu gom được rất nhiều loại vũ khí, trong đó rất nhiều súng đạn M79.
Súng phóng lựu M79 được coi là cầu nối tạo ra tầm hỏa lực ở giữa lựu đạn cầm tay và súng cối tầm gần (50 đến 300 mét) và do đó trở thành vũ khí không thể thiếu từ cấp tiểu đội trở lên.
Bác sĩ Trọng được lính Phun-rô cung cấp tài liệu đặc tả tính năng các loại đạn M79 “Army Ammunition Data Sheets” lấy trong thùng đạn, tự dịch anh hiểu được những điều cơ bản: đầu đạn M79, to cỡ quả trứng gà, vỏ ngoài màu nhũ vàng 24k, bên trong là quả lựu đạn M406 40 ly HE (High Explosive) là loại đạn nổ phá rời khỏi nòng bay đi với vận tốc 75 m/s, chứa lượng chất nổ trong vỏ bọc thép, khi nổ có thể văng ra hơn 300 mảnh vụn với vận tốc 1524 m/s, với đường kính sát thương 10 mét.
Trọng rất quan tâm tìm hiểu diễn biến trận đánh, cự ly tác chiến giữa hai bên để giải được bí mật vì sao quả đạn không nổ khi găm vào hốc mắt? Tìm được câu trả lời sẽ khống chế được đầu đạn phát nổ – thành bại của ca mổ cùng tính mạng của bao con người nằm ở mấu chốt này.
Trọng cặn kẽ tìm hiểu qua các nhân chứng của Phun-rô, trận đánh truy quét quân Phun-rô bắt đầu từ rừng núi cự ly 250 mét, hai bên phản công – phòng thủ dai dẳng, chiến tuyến đôi bên có khi chỉ cách nhau 20 đến 50 mét, địa thế rừng rậm như những lô cốt tự nhiên giúp hai bên công – thủ. Ở một cự ly rất gần, chỉ huy Phun-rô nghe tiếng nổ “cạch”, đầu đạn M79 rời nòng bay tới chạm một cành cây … đổi hướng găm vào mắt vị chỉ huy một tiếng “phụp” đau đớn… (mọi người tưởng tượng sau tiếng đầu đạn rời nòng vang tiếng “cạch” chừng vài giây sau là tiếng nổ “oành” – tiếng gọi của Thần Chết cho kẻ xấu số!)
Từ tài liệu đặc tả cộng với thực tế của người lính Phun-rô, bác sĩ Trọng tìm hiểu cơ chế an toàn – kích nổ đầu đạn sau khi đạn bay ra khỏi nòng súng ở khoảng 20 – 30 hay 40 mét đầu (cự ly người chỉ huy trúng đạn) mọi thảo luận tìm tòi dẫn đến một bí mật:
Đạn lựu pháo 40mm của súng M79 sử dụng cơ chế mở chốt an toàn bằng lực ly tâm dựa trên số vòng xoay (spin-activated fuze): Khi bắn, đạn bay dọc nòng súng và các rãnh xoắn của nòng làm quả đạn xoay tròn với tốc độ rất cao.
Lực ly tâm sinh ra từ chuyển động xoay này sẽ thắng lực của lò xo, kéo các chốt an toàn ra ngoài.
Đầu đạn cần bay một khoảng cách khoảng 30 mét để xoay đủ số vòng cần thiết, khi đó ngòi nổ mới được mở hoàn toàn và sẵn sàng phát nổ khi va chạm.
(nhiều trường hợp đầu đạn không nổ do bị “lép”, rơi vào mặt ruộng bùn nhão, găm vào thân cây mục xốp, hay bắn quá gần mục tiêu đầu đạn chưa xoay đủ vòng mở hết chốt an toàn lại chạm phần mềm cơ thể như bụng, bắp đùi, hốc mắt… những trường hợp này trở thành trái mìn nổ chậm … Thần Chết lơ lững giữa chiến địa).
Khám phá được quy tắc mở khóa an toàn của đầu đạn M79, giúp bác sĩ Trọng hiểu rõ: vị chỉ huy bị trúng đạn ở cự ly rất gần, cộng với đầu đạn trượt cành cây chuyển hướng – giảm vận tốc sẽ không đủ sức kéo chốt an toàn kích nổ đầu đạn khi găm vào hốc mắt.
Trọng rất vui mừng, giải phẫu sẽ thành công nếu không tác động mạnh vào đầu đạn, không nạy, xoay, vặn, lắc… đầu đạn.
Câu trả lời là chìa khóa mở cửa chinh phục Thần Chết!
Trọng cùng bác sĩ Dung thảo luận tiến trình mổ lấy đầu đạn, ê kíp mổ gồm: Trọng – phẫu thuật viên chính, bác sĩ Dung gây mê- hồi sức, một y sĩ phụ tá – người của Phun-rô – kiêm luôn vai giám sát hai bác sĩ.
Bác sĩ Dung tiến hành gây mê nội khí quản toàn thân kết hợp thuốc giãn cơ sâu.
Kiểm soát sinh hiệu: duy trì huyết áp ở mức ổn định trung bình thấp để giảm thiểu chảy máu lan tỏa ở hốc mắt, giúp bác sĩ Trọng có tầm nhìn rõ ràng mà không cần phải lau chùi, tác động mạnh vào vết thương, tránh chạm nhiều đến đẩu đạn.
Trọng lấy hơi… nín thở. Dao mổ đi một đường nhẹ, một tiếng “cách” nhỏ khi lưỡi dao đụng vào đầu đạn làm anh toát mồ hôi. Ngưng lại một giây chờ đợi, không có gì xẩy ra, thêm vững chí. Tiếp tục nhấn mạnh lưỡi “scalpel” và rạch vết mổ cho rộng thêm. Cắt bỏ mô hoại tử nhầy nhụa, các dao mổ số 10, số 11, số 12… số 15 trong tay Trọng di chuyển thuần thục theo từng tình huống, đầu đạn M79 tròn phát lộ gương mặt Thần Chết, nó được gắp bằng chiếc kẹp gỗ kéo lui từng chút một… từ từ … nhẹ nhàng, ngược chiều với đầu đạn găm vào… cả ê kíp im lặng nín thở… đầu đạn dịch chuyển từng mi li mét… hơn 30 phút trôi qua, đầu đạn được lấy ra khỏi hốc mắt, đưa ra ngoài huỷ nổ!
Trọng loại bỏ những mô tổn thương, bỏ con mắt dập nát hoại tử, kiểm tra, vệ sinh, cầm máu vết thương hốc mắt bằng phương pháp chèn ép, khâu cột chỉ và băng ép nhẹ nhàng…
Bác sĩ Dung tiếp tục hồi sức, theo dõi sinh hiệu của bệnh nhân… chăm sóc hậu phẫu… ca mổ thành công hơn cả mong đợi.
Một tuần trôi qua, bệnh nhân phục hồi tốt, việc chăm sóc bệnh nhân giao lại cho quân y của Phun-rô, Trọng cùng bác sĩ Dung được trả tự do (kèm theo lời xin lỗi- cảm ơn!)
Phun-rô thả hai bác sĩ từ cửa rừng, sau khi tháo băng bịt mắt, cả hai vượt rừng núi về đến nhà tập thể của bệnh viện đã quá khuya, nhiều phòng đã ngủ. Trọng mở cửa phòng bác sĩ nam độc thân … đèn bật sáng, cả phòng thức tỉnh hò reo mừng hai bác sĩ từ cõi chết trở về. Cả khu nhà tập thể sáng đèn bừng reo… những lời hỏi thăm,chúc tụng bác sĩ Trọng và Dung kéo dài không ngớt… gần 2 giờ sáng, nhìn vẻ mệt mỏi của hai bác sĩ mới trở về, mọi người chợt nhắc nhau để cả hai nghỉ ngơi…
Sáng hôm sau, hai bác sĩ trình diện ban giám đốc bệnh viện.
An ninh quân đội, công an tỉnh yêu cầu 2 bác sĩ ngồi 2 phòng riêng viết bản tường trình, sau đó mỗi người trả lời phỏng vấn của cơ quan hữu trách.
TRÁI TIM KHÔNG NGỦ YÊN
Ban giám đốc cho 2 bác sĩ được nghỉ dưỡng 2 ngày, nằm ở phòng tĩnh lặng, Trọng càng nhớ Hoài Thương, đã lâu không viết thư thăm nàng, anh không nhắc đến chuyện Trọng và Dung bị bắt cóc vào mật khu, sợ Thương lo lắng, anh muốn làm Mây Lang Thang bay về khoảng trời em:
– Ước gì anh hoá thành mây
Anh che em nắng vai gầy đường xa!
Hết một ngày, nằm ở nhà thấy buồn, Trọng đi làm lại, gặp các đồng nghiệp, mọi người đều chúc tụng vui vẻ… nhiều người tặng anh biệt danh: Bác sĩ Trọng M79!
…Sự cố khiến anh nổi bật, được nhiều người chú ý, trong đó có bác sĩ Ngọc Mai trẻ đẹp, con nhà gia thế – con gái vị chủ tịch tỉnh.
Ngọc Mai dành cho Trọng nhiều sự quan tâm ưu ái: tặng anh một bộ đổ tây vì 10 ngày bị bắt cóc vào hậu cứ… áo quần đã sờn rách, tặng anh cùng các bạn cùng phòng cà phê, đường, sữa…
Ngọc Mai tìm mọi cách để gần Trọng, mượn cớ liên kết giữa Khoa nội tiết của mình và Khoa Ngoại (do Trọng vừa học chuyên khoa Tim mạch) nghiên cứu đề tài liên ngành: TIỂU ĐƯỜNG và TIM MẠCH: Sự liên quan Béo phì- Tiểu đường-Tim mạch là bộ 3 đi chung ảnh hưởng sức khoẻ trong đời sống hiện đại, mở ra hướng KẾT HỢP ĐIỀU TRỊ trong lĩnh vực Tim mạch – Nội tiết. Trong thập niên 1990 s, đây là đề tài mới rất hay, nghiên cứu của Ngọc Mai được đánh giá rất cao, được khen thưởng, Ngọc Mai không nhận, đề nghị bằng khen phải ghi thêm tên Trần Trọng vì anh là đồng tác giả.
“Trăng kia…ai vẽ mà tròn
Lòng em ai trộm mà hoài nhớ thương.”
(ca dao)
“Trên đời có hai thứ không thể giấu được là cơn say rượu và cơn say tình ái”.
Cơn say tình ái của Ngọc Mai ai cũng nhận thấy, cả Mai cũng hạnh phúc vì mình say đúng người… say theo lý lẽ con tim dẫn lối!
… Vị chủ tịch tỉnh hiểu được rung cảm của trái tim con gái.
Trong một cuộc hẹn uống cà phê cùng Trần Trọng, ông gợi ý nếu Trọng yêu thương Ngọc Mai, ông sẽ nhận Trọng làm con rể, tài năng của Trọng sẽ được bay cao đến những đỉnh cao mới bằng sự nâng đỡ từ đôi cánh quyền lực!
Trọng cảm ơn sự quan tâm – tin tưởng – ưu ái của ông, xin phép từ chối vì đang tập trung học chuyên khoa II và trong tim đang lưu giữ hình bóng người yêu tại quê nhà.
***
Hoài Thương được cử đại diện chi nhánh Huế vào Sài Gòn dự phiên họp đúc kết những thành tựu và hướng phát triển mới của Tổng công ty.
Trước khi đi, mẹ Trần Trọng dặn dò:
– Từ lâu, mẹ đã coi con là con dâu, sau cuộc họp con thu xếp lên thăm Trọng, nhắn với Trọng kỳ nghỉ phép sắp tới, về xin cưới con … mẹ mong có cháu nội bồng lắm rồi…
Thương bẽn lẽn mĩm cười hạnh phúc!
……
Sau phiên họp, trước khi lên thăm Trọng, nhớ đến người yêu đang nghiên cứu chuyên sâu Ngoại Tim mạch, em muốn tìm những cuốn sách chuyên ngành tặng Trọng. Dò hỏi nhiều nhà sách, em được chỉ đến thư quán ngoại văn chuyên ngành Y khoa, hỏi chủ tiệm em được giới thiệu những cuốn sách mới về những kỹ thuật Ngoại Tim mạch.
Được chủ thư quán giới thiệu cặn kẽ:
– Vào thập niên 1980, chuyên ngành Phẫu thuật Ngoại tim mạch (Cardiovascular Surgery) có sự phát triển bùng nổ, đặc biệt là trong ghép tim, phẫu thuật bắc cầu mạch vành, và sửa chữa các dị tật tim bẩm sinh phức tạp.
Đây là những cuốn sách giáo khoa và tài liệu tham khảo kinh điển về Ngoại tim mạch được y văn thế giới công nhận .
Ông lần lượt rút từ kệ sách, đặt lên mặt bàn:
– Manual of Cardiac Surgery” (Tác giả: Bradley S. Rodgers và William H. Muller Jr.)
– Surgery of the Chest” (Tác giả: David C. Sabiston Jr. và Frank C. Spencer)
– Cardiac Surgery” (Tác giả: John W. Kirklin và Sir Brian Barratt-Boyes)
Hoài Thương mừng rỡ, ngắm những cuốn sách không chớp mắt!
Bằng trực giác, em cảm nhận đây không phải những lời quảng cáo có cánh, đây là chủ thư quán có tâm, am hiểu sâu về nhiều thành tựu của y học hiện đại.
Bằng mọi giá phải mua bộ sách quý này tặng người yêu! Những cuốn sách quý hơn vàng, giúp Trần Trọng học được những kỹ thuật y khoa mới của thế giới!
Hoài Thương được báo giá: trọn bộ 3 cuốn giá 1 lượng 6 chỉ vàng 24k[2] .
Hoài Thương nhẩm tính, số tiền vàng em dành dụm mấy năm nay đem theo định góp cùng Trọng chuẩn bị làm lễ cưới dịp cuối năm được gần 1 lượng 4 chỉ vàng, giữa mua bộ sách quý tặng người yêu và để lo lễ cưới vào cuối năm là một sự lựa chọn… Hình ảnh Trần Trọng thành đạt, đem những thành tựu y học cứu sống nhiều người khiến em thấy ý nghĩa, hạnh phúc hơn cả! Em quyết định mua bằng được bộ sách quý này!
Ngặt nỗi vẫn còn thiếu hơn 2 chỉ vàng … tìm đâu ra hơn 2 chỉ vàng? Vay mượn của ai giữa Sài Gòn náo nhiệt này? Cầm cố hay bán một cái gì đó…?
Mắt Hoài Thương loé sáng tia hy vọng… em vội lục tìm trong túi xách, khẽ reo:
– A! đây rồi !
Tấm Business Card như một chiếc phao cứu sinh. Đây là danh thiếp của một Công ty kinh doanh thời trang tóc ở Sài Gòn, thời còn may kimono tại đây, trong một lần dạo phố ngang qua, mái tóc đen dài óng mượt… của Thương đã lọt vào tầm mắt của cô quản lý, họ không bỏ lỡ cơ hội để được mua mái tóc quý giá này. Hoài Thương từ chối vì người yêu của mình say mê suối tóc đó … gặp nhau, tay trong tay, trong vòng tay nồng ấm, chàng vuốt suối tóc nàng âu yếm … cảm giác hạnh phúc dâng tràn trong tim đôi tình nhân… Gương mặt, mái tóc, dáng người của em là hình ảnh lưu vào trong tim chàng từ phút đầu gặp gỡ…
Trước em khi rời đi, cô quản lý nhét vào giỏ xách của em tấm danh thiếp nói nhỏ:
– Em lưu giữ danh thiếp này…biết đâu sau này em cần!
Nhìn bộ sách quý, Hoài Thương không đắn đo, quyết định mua tặng người yêu.
bước lại gần chủ thư quán:
– Dạ, con sẽ mua bộ sách quý này, xin phép ông cho gọi nhờ đến số máy này: …
Cuộc gọi được nối máy đến công ty thời trang tóc, em xin gặp cô quản lý… vắn tắt lý do cuộc thoại, kể về chuyện hai người đã trao đổi từ hai năm trước, cô quản lý đã nhớ ra, nhanh nhẹn trả lời:
– Em cho địa chỉ đang ở, chị sẽ cho người đến đón rồi sẽ đưa em về sau khi xong việc…
Mọi thoả thuận giữa hai bên nhanh chóng thông qua…
Hoài Thương gác máy, cảm ơn chủ thư quán:
– Dạ thưa ông, con sẽ mua bộ sách này, hiện con chưa đủ tiền, xin cho con được gởi lại số tiền làm tin … chừng vài giờ tới, xong việc con sẽ đến trả đủ tiền để được nhận sách.
Chủ thư quán ngạc nhiên lần đầu tiên khách hàng là một cô gái chân quê bình dị mua sách nơi chỉ có giáo sư, bác sĩ, sinh viên ngành y quan tâm, nhiều người rất muốn có bộ sách mà chỉ luyến tiếc rời đi vì túi tiền eo hẹp, một bộ sách bằng cả gia tài của người lao động tích lũy trong nhiều năm!
… Hơn hai giờ đồng hồ sau, Hoài Thương trở lại thư quán, trao biên nhận cùng số tiền vàng tương đương 1 lượng 6 chỉ vàng 24k xin được nhận bộ sách.
……
Ông chủ thư quán ngỡ ngàng:
– Hình như cô vừa cắt mái tóc….
– Dạ , do không đủ tiền nên con phải bán mái tóc dài… góp đủ tiền giá trị bộ sách.
Chủ thư quán vừa ngạc nhiên vừa cảm động khi biết cô gái bỏ một số tiền dành dụm rất lớn cùng mái tóc quý đổi lấy bộ sách chuyên ngành Ngoại Tim mạch tặng bác sĩ – người yêu…
Ông có nhã ý: xin góp một số tiền tương đương một chỉ vàng phụ vào lộ phí chuyến đi của Hoài Thương lên Tây Nguyên thăm người yêu bác sĩ …
Một tấm lòng tốt, một thành ý khó chối từ, Hoài Thương chân thành cảm ơn ông, hai tay cung kính nhận bộ sách,cúi chào từ biệt chủ thư quán khả kính !
…..
Tay trong tay hạnh phúc dạt dào, Hoài Thương trong vòng tay Trần Trọng, nụ hôn say đắm thoả những ngày xa cách, bàn tay Trọng vuốt mái tóc đến vai… cảm giác hụt hẫng suối tóc dài óng mượt đâu mất.
Anh chững lại, nhìn người yêu sững sờ:
– Hoài Thương! … Đâu rồi suối tóc ngày xưa?
– Dạ, mùa hè quá nóng nên em cắt gọn cho dễ làm việc… lâu lâu đổi kiểu tóc, nếu thấy không hợp em sẽ dưỡng lại mái tóc như xưa!
… nói rồi em lảng tránh, nhanh tay mở túi xách, hai tay cung kính tặng chàng bộ sách… Trọng rất ngạc nhiên lẫn vui sướng có được bộ sách Ngoại Tim mạch mơ ước quý giá này!
Trọng cười mãn nguyện, nàng nở nụ cười trìu mến… tay trong tay, trao nhau ánh mắt hạnh phúc… chỉ riêng nàng biết, sau nụ cười hạnh phúc là bí mật đang đếm ngược từng ngày!
… Sực nhớ, Trọng mở tủ … tay cầm chiếc kẹp màu trắng ngà cẩn xà cừ hình cành hoa Trinh nữ cài lên mái tóc… mái tóc em không đủ dài … chiếc kẹp trượt xuống…
Thương gượng ngùng, Trọng luyến tiếc… Thương nói đỡ:
– Chờ tóc dài… em sẽ cài kỷ vật của anh lên suối tóc!
Trọng ngắm nhìn gương mặt người yêu mang dấu vết của sự lao khó: da mặt nhợt nhạt, đôi môi tím tái … Anh xin nghỉ phép đưa người yêu nghỉ dưỡng, vui chơi bên bờ suối, dạo bộ quanh đồi cà phê nở hoa như biển mây trắng xóa… Ngồi dưới mái nhà rông ngắm mây lang thang, ngắm những đàn ong hút mật …
Hoài Thương sánh vai theo người yêu, khi đi, khi chạy nhảy tung tăng … bỗng cảm thấy hụt hẫng khó thở, nhiều khi nàng phải ngồi xổm xuống đất nghỉ mệt… động tác đó lặp lại nhiều lần khiến Trọng chú ý lo lắng, cầm đôi bàn tay của nàng quan sát: các đầu ngón tay, ngón chân to bè tím tái: triệu chứng thiếu oxy mô mãn tính…
Trọng lo lắng hỏi: Có phải những lúc vận động nhiều em mau mệt mỏi, tức ngực, khó thở … ngồi xổm xuống hai bắp đùi áp sát ngực…nghỉ vài phút sẽ dễ chịu hơn?
Hoài Thương: – Dạ! và gật đầu xác nhận!
Trần Trọng lo lắng thả lững:
– dấu hiệu bệnh lý tim bẩm sinh – Tứ chứng Fallot!
Nghe Trọng nhắc: “bệnh lý tim bẩm sinh…” Hoài Thương chợt nhớ đến kết luận sức khoẻ: bệnh Tim bẩm sinh đã đóng chặt cổng trường đại học trước mặt em từ những năm trước. Không còn giấu được Trọng, em thú nhận: chính bệnh tim bẩm sinh đã cản bước em vào giảng đường đại học!
… Hôm sau, Trọng đưa Hoài Thương đến Khoa Tim mạch khám hội chẩn Tứ chứng Fallot, em có biểu hiện khuyết tật thông liên thất, trong khả năng điều trị hiện nay của bệnh viện, bác sĩ: cho tạm dùng thuốc giảm triệu chứng, phòng ngừa biến chứng.
Khuyên thường xuyên theo dõi tái khám định kỳ
Thay đổi lối sống: Tránh gắng sức quá mức, giữ ấm cơ thể, tránh mất nước và hạn chế đến nơi có áp suất oxy thấp (như vùng núi cao Tây Nguyên)
… Trần Trọng đưa Hoài Thương về Huế điều trị tại Bệnh viện Trung ương Huế, hy vọng những thành tựu kỹ thuật điều trị Tim mạch và tài năng của những người thầy sẽ chữa lành trái tim bé bỏng của em!
Sau thời gian nghỉ phép đưa Hoài Thương về chữa bệnh, thăm hai người mẹ hiền, trở về với công việc … ngoài những nhớ thương là nỗi lo hướng điều trị hiệu quả sắp tới em sẽ phẫu thuật tại Khoa Ngoại Lồng ngực – Tim mạch sắp thành lập… nhiều khó khăn bộn bề trước mắt khó vượt qua !
***
… Giữa những suy tư đó, Vũ Tài trong bộ đồ jeans phong trần xuất hiện, tay bắt mặt mừng với Trần Trọng, may là cũng vừa hết giờ làm việc, cả hai ra quán, vừa kéo ghế mời bạn ngồi Trọng hỏi vui:
– Cơn gió nào đưa bạn đồng môn tới Tây Nguyên đất đỏ này?
– Cứ uống với nhau vài ly… Rượu làm nổi lên những điều thầm kín nhất.
Rượu sẽ mở lòng hai thằng đàn ông … biến tình địch thành bằng hữu!
Nghe đến đây, Trọng hiểu ra ngọn nguồn câu chuyện, vì trước đây anh đã nghe Thương kể.
Sau vài tuần rượu, Vũ Tài bộc bạch:
— Chẳng giấu gì ông … tôi lên đây ngoài chuyện tìm đầu mối mua phế liệu chiến tranh và vàng sa khoáng về phân kim… thì lý do chính là …đ à n..b à …Nói thẳng ra, ông và tôi cùng theo đuổi một hình bóng đàn bà…
… ngừng lại , Tài uống tiếp một chum rượu, khà ra một hơi:
– Tôi dám đánh bài ngửa với ông!
Ông – Trần Trọng có diễm phúc hơn tôi được nàng Hoài Thương yêu – thằng Tài mà bất tài này quyết không bỏ cuộc!
Thử hỏi, trước người yêu đang bệnh hiểm nghèo … ông bác sĩ Trọng làm được gì… Thằng Tài này dám thi với ông ai lo được cho nàng chu toàn, người đó xứng đáng là chồng Hoài Thương!
… dừng lại, cụng ly với Trọng, uống hết chum rượu:
– Chịu khó nghe tôi nói tiếp… bệnh tình của nàng tôi đều biết, bác sĩ nào điều trị, lịch tái khám định kỳ, nàng uống thuốc gì, liều lượng bao nhiêu … tôi đều biết!
Trọng tỏ vẻ ngạc nhiên …
– Bởi tôi có chân trong tổ chức thiện nguyện giúp đỡ bệnh nhân. Những toa thuốc đặc trị nàng uống có nhiều tiền cũng không mua được tại Huế (tôi xin làm thiện nguyện viên ẩn danh vì nàng). Nói ra ở đây xin ông đừng cho nàng và người nhà biết … càng không phải để khoe khoang, những toa thuốc đó đều được mua từ chợ thuốc Tây ngoại nhập Tân Định – Sài Gòn hoặc tôi nhờ thân nhân ở nước ngoài gởi về.
Tài giải bày:
– Trao đổi với bác sĩ điều trị được biết: thuốc uống chỉ giải quyết tình huống trước mắt, bệnh của nàng phải mổ hở với sự hỗ trợ của máy thở tim phổi nhân tạo. Máy đó bao giờ nhập về được? Là câu hỏi giám đốc bệnh viện không có đáp án… khả năng hiện nay của khoa Ngoại Lồng ngực – Tim mạch chỉ là mổ kín… sẽ không cứu được cho nàng…
Trọng tỏ vẻ cảm kích Tài vì anh hiểu được vấn đề, lo nghĩ sốt ruột:
– Theo anh đâu là lối thoát ?
– Giải pháp là đây, trong hai ta… ai không lo được cho nàng người đó tự nguyện rút lui… Nói ra không phải là sự ngã giá… tôi sẽ vận dụng hết khả năng để nàng lành bệnh, đem lại hạnh phúc trọn đời cho nàng!
Chờ đến khi bệnh viện ở Huế có khả năng cứu sống được Hoài Thương phải trên 5 năm nữa… liệu trái tim của nàng có chờ nỗi … hay đã … nên giải pháp là đưa em sang Mỹ chữa bệnh … nếu Trọng, người nhà, cùng em đồng ý … Tài sẽ đưa em đi theo diện ODP là Chương trình Ra đi Có trật tự do Hoa Kỳ và Cao ủy Liên Hợp Quốc phối hợp thực hiện.Tất nhiên phải làm thủ tục đăng ký kết hôn và bổ sung giấy tờ gấp trước thời điểm phỏng vấn/xuất cảnh…
Trọng vỗ vai Tài:
– Chân thành ngưỡng mộ tấm lòng nghĩa hiệp của anh! Nhưng…
– Cảm ơn anh ! Anh nói như vậy là chưa hiểu hết ý tôi, ở đây không có tính nghĩa hiệp như trong truyện kiếm hiệp … Không yêu Hoài Thương hết mình… yêu quên mình … yêu vô điều kiện, không ai làm được điều đó!
Mặt trời khuất sau ngọn núi, hai bạn đồng môn cụng ly nhau, Trọng ôn tồn:
– Những điều anh đề xuất là giải pháp thiếu thực tế, theo tôi biết: chương trình ODP sẽ không cho bạn cùng vợ mới cưới xuất cảnh vì: người con trai đã lập gia đình được coi là đã có hộ gia đình riêng, do đó không thuộc diện phụ thuộc (derivative) để đi chung hồ sơ gốc ODP của cha mẹ.
Rất lâu, khi cha mẹ đã sang Mỹ định cư và có thẻ xanh (Permanent Resident) hoặc quốc tịch Mỹ, họ có thể làm hồ sơ bảo lãnh người con đã có gia đình… thời gian xét cho định cư thường là từ 1 đến 5 năm… trong khi chương trình ODP hiện nay sắp kết thúc!
Nhưng điểm mấu chốt ở đây là phải tôn trọng tính cách – phẩm giá của Hoài Thương… không được đặt em vào cảnh dàn xếp, thương lượng hay con tốt trên bàn cờ… không bị tranh đoạt trong một ván bài ngửa của hai gã đàn ông, không được làm tổn thương trái tim bé bỏng dù lỗi nhịp đáng thương của em!
Trọng nhỏ nhẹ,chân tình:
– Anh bạn ạ! Tình yêu là sự ích kỷ dễ thương của đôi tình nhân vì: Hạnh phúc là khi bạn tìm thấy người mà bạn muốn giữ mãi trong cuộc đời.
… Vũ Tài bắt tay từ biệt Trần Trọng … anh bước đi bóng áo Jeans bạc màu sương gió khuất bóng sau đồi…
***
Điều trị nội khoa tim mạch có kiểm soát giúp Hoài Thương phục hồi tốt. Em trở lại làm việc vừa sức theo dặn dò của bác sĩ.
Từ Tây Nguyên, Trọng thường về bên em những ngày cuối tuần, chăm sóc thuốc men, cùng những người thầy thăm khám lắng nghe, động viên em… những cử chỉ yêu thương tuy nhỏ, lại là liều thuốc hạnh phúc vỗ về trái tim em !
… Trong một lần tái khám, nhận thấy em có nhiều triệu chứng bất thường nên phải nhập viện theo dõi, Trọng hay tin tức tốc về bên em.
Trong đêm vắng … biến chứng tim mạch đưa em vào giấc ngủ ngàn thu…
Mở cửa phòng bước vào… em nằm gương mặt hé nụ cười từ biệt … Trọng vuốt mắt người yêu hàng mi khép lại tựa Trinh nữ thẹn thùng khép lá…
Bên gối em nằm, lá thư nàng viết để lại như nhắn gởi nỗi niềm con tim thao thức thủy chung đó là bức thư ghi dòng chữ:
Thư gửi người vợ hiền tương lai của bác sĩ Trần Trọng.
Chị thân mến !
Nếu một ngày nào đó chị đọc được những dòng này, có lẽ em đã không còn đủ duyên để đồng hành cùng anh Trọng trên con đường dài phía trước.
Em là Hoài Thương – người từng yêu anh, từng là người bạn tri kỷ, và cũng đã từng mơ ước trở thành người vợ của anh. Nhưng rồi em biết mình mang trong ngực một trái tim bẩm sinh không lành lặn. Trong điều kiện y học của những năm tháng ấy, căn bệnh của em chưa có cơ hội được chữa khỏi. Em hiểu rằng nếu cố chấp giữ lấy hạnh phúc của riêng mình, em có thể trở thành gánh nặng cho người em yêu suốt cả cuộc đời. Em cũng biết việc mang thai có thể đe dọa tính mạng của cả mẹ lẫn con, và những đứa trẻ sinh ra có thể phải mang theo nỗi lo về bệnh tim di truyền.
Vì yêu anh hơn yêu chính mình, em đã chọn lùi lại. Không phải vì tình yêu phai nhạt, mà vì em mong anh được bước tiếp trên con đường rộng mở, được sống một cuộc đời trọn vẹn, không bị níu giữ bởi nỗi lo cho một trái tim tật nguyền.
Em vẫn sẽ ở bên anh theo một cách khác: âm thầm, lặng lẽ và thủy chung trong ký ức. Em mong hình bóng của em sẽ không làm anh đau buồn, mà sẽ trở thành nguồn động viên để anh vững lòng theo đuổi ước mơ trở thành một bác sĩ giỏi, rồi một bác sĩ chuyên sâu về ngoại tim mạch. Biết đâu, nhờ những trái tim anh cứu sống, sẽ có những cô gái không còn phải chia tay người mình yêu như em đã từng.
Và nếu đến một ngày trái tim nhỏ bé của em ngừng đập, xin chị đừng ghen với quá khứ. Hãy thương anh thật nhiều, ở bên anh như một người bạn tri kỷ, một người vợ hiền, cùng anh đi hết chặng đường hạnh phúc. Khi anh mệt mỏi sau những ca mổ dài, xin hãy thay em pha cho anh một tách trà, nhắc anh nghỉ ngơi, lắng nghe những điều anh chưa kịp nói. Đó cũng là điều em từng ước được làm.
Em không mong được nhớ mãi. Em chỉ mong anh được bình an, được yêu thương và được sống hạnh phúc. Nếu trong trái tim anh vẫn còn một góc nhỏ dành cho em, xin hãy để góc nhỏ ấy trở thành động lực để anh yêu cuộc đời hơn, cứu giúp nhiều người hơn và sống xứng đáng với lời thề của một người thầy thuốc.
Em xin gửi anh cho chị bằng tất cả sự tin tưởng và biết ơn.
Chúc chị và anh Trọng nắm tay nhau đi trọn cuộc đời, để hạnh phúc mà em chưa kịp có sẽ được tiếp tục nở hoa trong mái ấm của hai người.
Thân gửi tất cả tình yêu và lời chúc phúc,
Em Hoài Thương
***
50 năm về lại trường xưa, mái tóc Trần Trọng nhuốm bạc pha màu sương khói, cảnh cũ còn, chiếc hộc bàn là hộp thư của đôi tim hạnh phúc còn đó … mà người xưa ra đi không về…
… Nhớ hình ảnh mộ em nằm trên đồi cao giữa hai hàng thông Trọng cùng hai người mẹ viếng, khói nhang lan tỏa vào hư không …
Thời gian trôi đi, hai người mẹ già lần lượt nằm bên em!
Trọng cùng vợ con đến viếng, nhổ cỏ, tưới hoa, thắp nhang tưởng nhớ ba mẹ con … tưởng nhớ tiếc thương cuộc tình của trái tim lỗi nhịp!
Trên mộ Hoài Thương, nhành hoa Trinh nữ khẽ lay trong gió… vài giọt sương đêm từ cành thông rơi xuống lá hoa Trinh nữ mắc cỡ khép lá ngây thơ …
***
- Một số thông tin cùng ảnh minh họa từ AI.
Trương Đức Tuấn
[1] [tên gọi Phun – rô thường viết là Fulro, viết tắt tiếng Pháp từ: Front Uni de Lutte des Races Opprimées, là một liên minh chính trị – quân sự của các sắc tộc thiểu số, hoạt động từ năm 1964 đến 1992 nhằm ly khai vùng Tây Nguyên khỏi lãnh thổ Việt Nam) Tiền thân là tổ chức BAJARAKA là chữ viết tắt tên bốn sắc tộc chủ yếu tại Tây Nguyên: Bahnar, Jarai, Rade và Kaho – thành lập năm 1958 ]BAJARAKA là chữ viết tắt tên bốn sắc tộc chủ yếu tại Tây Nguyên: Bahnar, Jarai, Rade và Kaho – thành lập năm 1958]
[2] *(thời kỳ siêu lạm phát nên vàng là kim bản vị định giá trị hàng hóa, người bán – người mua trao đổi quanh thước đo giá trị của vàng:
ví dụ: – quần jean LEVI’S giá 6 phân vàng; – máy cassette Sony… giá 8 chỉ 5 phân vàng;
– xe Honda 81 “kim vàng giọt lệ” tân trang giá 1 lượng 8 chỉ…)
[3] Từ năm học 1975- 1976 cho đến 1980-1981 các trường trung học ở miền Nam học chương trình phân ban tương tự trước 1975, nhưng ten gọi khác: Ban A: Văn Sử Địa, Ban B: Văn – Ngoại ngữ (nhưng ban này không thực hiện trong thực tế), Ban C: Toán Lý Hóa (như ban B trước 1975), Ban D: Lý Hóa Sinh (như ban A trước 1975)
Xin bấm vào ba gạch phía trên cùng để xem các bài cũ hơn.
Nhận xét
Đăng nhận xét